Kaygı ve Erteleme: Zihnin Neden Stop Ediyor

Ne yapman gerektiğini tam olarak biliyorsun. O e-posta salıdan beri bir sekmede açık. Form yarısına kadar dolu. Yine de ona doğru her hamle edişinde göğsünde bir şey sıkışıyor ve kendini başka bir yerde buluyorsun: bir saat önce hiç umursamadığın bir çekmeceyi düzenliyorsun. Kaygı ile erteleme arasındaki bağ bir karakter kusuru değil. Bu, sinir sisteminin tam da yapmak üzere kurulduğu şeyi yapmasıdır: tehdit olarak işaretlediği şeyden seni uzaklaştırmak.

Bunun için yıllardır kendine tembel diyorsan, başka bir mercek denemeye değer. Tembellik dinlenmek gibi hissettirirdi. Bu, dinlenmek gibi hissettirmiyor. Bir şeyin seni kovaladığı, ama o şeye bakmaya da cesaret edemediğin bir hâl gibi hissettiriyor.

Kaygı kaynaklı erteleme aslında nedir

Erteleme genelde zaman yönetimi rafına kaldırılır. Çoğu kişi için bu açıklama hiçbir zaman tam oturmaz, çünkü bu insanlar zamanlarını her yerde iyi yönetir, sadece kendileri için en çok anlam taşıyan birkaç yerde yönetemez. Erteleme davranışını inceleyenler bunu giderek bir takvim sorunu değil, bir duygu sorunu olarak tanımlıyor. İş, uzun sürdüğü için ertelenmiyor. Ona yaklaşmak, şu an taşıyacak kapasiten olmayan bir duygu ürettiği için erteleniyor.

Kaygı bu duyguyu şaşmadan sağlar. Bir iş başarısızlık, yargılanma, çatışma ya da kontrolünün dışındaki bir sonuç ihtimali taşıyorsa, onu düşünmek bile uyarılmanı yükseltir. Yüzünü çevirmek onu anında düşürür, her seferinde. Bu rahatlama bir ödüldür ve beynin onu özenle kaydeder. Bir sonraki yaklaşma, öncekinden biraz daha pahalıya gelir. Kaygı ile erteleme bu yüzden birbirini götürmek yerine birbirinin etrafında sıkışır.

Sadece başla tavsiyesinin neden geri sekip düştüğünü de bu açıklar. O tavsiye takvimi hedefler. Takılma ise takvimde değil.

Bunun tembellik değil kaygı olduğunun işaretleri

Kaygılı ertelemenin tanınabilir bir şekli var. Bunlardan kaçını içeriden biliyorsun, bak:

• Seçici felç: Hakkında hüküm verilmeyen işlerde altı saat çalışabiliyorsun, sonra hüküm veren on dakikalık tek bir işe koca bir öğleden sonrayı kaptırıyorsun.
• Ekşiyen rahatlama: Bugün yapmayacağına karar verdiğin an yirmi dakika kadar hafifliyorsun. Sonra geri geliyor, üstelik daha ağır.
• Bitmeyen hazırlık: Araştırma, listeler, toparlanma ve kurulum sessizce genişleyip asıl işin oturması gereken boşluğu dolduruyor.
• Bedenin hayırı: Sıkılan çene, göğsün üstünde tutulan nefes, belgeyi açtığın saniyede gelen küçük bir mide bulantısı.
• Son tarihe bağımlılık: Yetiştirememe korkusu, kötü yapma korkusundan sonunda ağır basana kadar hiçbir şey kımıldamıyor.
• Bozulan ölçü: İş dört gün boyunca kafanda devasa duruyor, gerçekte on bir dakika sürüyor.
• Eylem yerine prova: O konuşmayı ya da sonucu kafanda defalarca oynatıyorsun ama bir santim ilerlemiyorsun. Bu, kaygı ve aşırı düşünme ile birlikte görülen bir kalıp.
• Sessiz utanç: Gecikmeyi dile getirmek yerine saklıyorsun ve böylece onu küçültebilecek tek şeyi ortadan kaldırıyorsun.

İşe başlamakta zorlanmak dikkat farklılıklarında da görülür; orada engel korkuda değil, ateşlemede olur. Takılman tutulan bir nefesten çok, çalışmayan bir motora benziyorsa, dikkat ve odaklanma kalıplarına bakmak daha yararlı olabilir.

Göründüğünden neden daha önemli

Bedel nadiren işin kendisidir. Ertelenen şeylerin çoğu eninde sonunda yapılır: kötü, geç ya da gece yarısı bir panik atağıyla. Asıl bedel aradan alınan vergidir. Ertelenmiş bir iş sessizce oturmaz. Akşam yemeğine kadar, hafta sonuna kadar, uykuya dalmadan önceki ana kadar peşinden gelir. Yani kazandığını sandığın saatler yine harcanır, sadece hiçbir şey bitmeden.

Zamanla bu kalıp bir hayatı daraltır. Değerlendirilmeyeceğin işleri seçmeye başlarsın. Cevap artık üç hafta geciktiği ve cevap vermek o sessizliği kabul etmek anlamına geldiği için bir dostluğun incelmesine göz yumarsın. Kaçındığın her şey sana beceremediğine dair taze bir kanıt uzatır ve o kanıt bir sonrakini daha da ağırlaştırır. Kesilmeye değer döngü budur; hem de o kalıp sertleşip bir kimliğe dönüşmeden çok önce.

Bakmaya nereden başlamalı

Net göremediğin bir kalıp üzerinde çalışamazsın. Kaygılı ertelemeyi taşıyan çoğu insan iki ipliği hiç ayırmamıştır, bu yüzden her şey tek parça hâlinde gelir: geride kalmış olmakla hayatta kötü olmanın karıştığı bulanık bir his. Hangi kısmın kaygı olduğunu adlandırmak, bu konuda yapabileceklerini değiştirir.

Free Anxiety Quiz kısa ve size özel bir öz-düşünüm aracıdır. Genelde birlikte seyahat eden endişe kalıplarını, bedensel işaretleri ve kaçınma alışkanlıklarını tek tek gezer. Birkaç dakika sürer ve bir teşhis değildir. Bir aynadır ve kendinle ya da bir uzmanla daha dürüst bir konuşmanın başlangıç noktasıdır.